تبلیغات
خشت - آبرسانی در عهد باستان
چهارشنبه 17 آذر 1395

آبرسانی در عهد باستان

   نوشته شده توسط: محمدعلی پژوهان کیا    

آب آشامیدنی مهمترین عنصر شکل گیری تمدن می باشد. هیچ تمدن کهنی وجود ندارد که بدون دسترسی به آب آشامیدنی شکل گرفته و تداوم یافته باشد. تمدن مصر باستان در دلتای نیل. تمدن باستانی چین در جوار یانگ تسه و البته گهواره تمدن در پیرامون کارون، دجله و فرات.
دسترسی به آب آشامیدنی در دوره های بعد با افزایش جمعیت و احداث شهرهای جدید، خشک شدن رودها و تغییر شرایط محیط زیستی به دغدغه ای جدی تبدیل شده و ذهن انسان را به چالش می کشد. 
رومیان برای دسترسی به آب آشامیدنی راهکاری جالب توجه داشته اند که «aqueduct» نامیده می شود.(شکل شماره 1)
شکل شماره 1: کانال آب (aqueduct) رومی پونت دو گارد- فرانسه
در روم باستان با استفاده از کانال کشی های سنگی توسط چندین چفت (قوس) پیاپی بالاتر از سطح زمین دسترسی به آب آشامیدنی میسر می شده است. این فن ساخت توسط معماران متخصص صورت می گرفته است و آب را از سرچشمه به شهرهای بزرگ می رسانده است. (شکل شماره 2)
شکل شماره 2: نحوه عملکرد کانال آب رومی
روش رومی کاملا مهندسی شده و دقیق می باشد که نشان دهنده نبوغ و اوج فن مهندسی در اروپای حدود 2000 سال پیش است. (شکل شماره 3) دسترسی به آب در شهرهای مهم روم باستان به خصوص رم بدون این کانال های عظیم انتقال آب بسیار سخت یا ناممکن بوده است.
شکل شماره 3: جزئیات مسیر حرکت آب در کانال آب رومی
در سویی دیگر از جهان بسیار مقدم تر از رومیان، در خاورمیانه ایرانیان راهی دیگر برای انتقال آب یافته بودند. استفاده از «کاریز» یا قنات که برخلاف روش رومی مسیری زیرزمینی می باشد آب را در بیابان ها فلات مرکزی ایران جابجا می کرده است. (شکل شماره 4)
شکل شماره 4: کاریزهای فلات مرکزی ایران (حفره ها محل خروج خاک از کاریز می باشد و تهویه هوا را نیز انجام می داده اند)
نحوه عملکرد کاریز به سطح غیر قابل نفوذ خاک و مسیر حفاری شده کاریز مرتبط است. لایه های رسی غیر قابل نفوذ هستند و مسیرهای کاریز انتقال دهنده آب از روی این لایه ها به مناطق دوردست می باشند. (شکل شماره 5)
شکل شماره 5: ساختار کاریز ایرانی
کاریز ایرانی دارای ویژگی های منحصر به فرد بوده و فضای داخلی کاریز همانند شهری زیرزمینی می باشد(شکل شماره 6، 7 و 8) کاریز دارای مزیت هایی چند نسبت به کانال آب رومی است که در ادامه به چند مورد اشاره می شود:
           1- کاریز به علت قرارگیری در جان زمین بر خلاف کانال آب رومی در مقابل زلزله و تند باد مقاوم تر است.
شکل شماره 6: کاریز کیش که به صورت نمایشگاهی زیرزمینی برای بازدید دوستداران هنر درآمده است
            2- به علت خاصیت ایزولاسیون حرارتی در عمق زمین، آب کاریز در زمستان گرم تر و در تابستان خنک تر از نمونه مشابه رومی می باشد.
شکل شماره 7: کاربری جدید کاریزها مانع تخریب و فراموشی کاریز می گردد - کاریز کیش
            3- با توجه به احتمال تخریب پوشش کانال در مرور زمان، احتمال آلودگی، رشد گیاه و شیوع بیماری بالا بوده اما در کاریز به دلیل تاریکی و عدم امکان رشد موجودات آبزی آب پاک تر منتقل می گردیده است.
            4- فن ساخت کاریز بومی بوده به طوری که ساکنان یک شهر اقدام به حفر کاریز می نمودند و بنابراین آب توسط کاریز به تمام مناطق فلات مرکزی ایران حتی به روستاهای دورافتاده می رسیده و در آب انبارها قابل بهره برداری بوده است به طوری که در ایران هزاران کیلومتر کاریز حفر گردیده است اما کانال آب رومی نیاز به معماری کارآزموده داشته  که طبیعتا دستمزد بالای او امکان ساخت کانال را در مناطق محروم به عدم تبدیل می کرده است. از طرفی با توجه به اینکه کانال های رومی تخریب پذیر تر از کاریز ایرانی بوده اند و مرمت آنها نیاز به متخصص داشته عمر بسیار کوتاهتری داشته اند. 
شکل شماره 8: کاریزها قابل استفاده در پروژه های جذب توریست هستند - کاریز کیش


نجمه
دوشنبه 20 دی 1395 12:08 ب.ظ
بازم مثل همیشه عالی و زیبا....تصاویر واقعا قشنگن
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : متشگرم
victor
دوشنبه 22 آذر 1395 02:15 ب.ظ
Je suis Français
Comment allez-vous mr pajuhankia
te souviens-tu de moi???
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : Bonjour
Je vous remercie
Je suis désolé
Je ne me souviens pas vous, monsieur
Encore une fois, je suis désolé
پریا خانوم
شنبه 20 آذر 1395 12:55 ق.ظ
سپاسگزارم عالی مثل همیشه
جواد
چهارشنبه 17 آذر 1395 11:00 ب.ظ
جناب پژوهان کیا
ثبت رکورد بیش از 1000 بازدید روزانه را به شما تبریک میگویم
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : متشکرم
هوشنگ
چهارشنبه 17 آذر 1395 10:08 ب.ظ
سلام کوکایی وبلاگ خیلی خوبی دارید
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : مرسی
علی فرحانی
چهارشنبه 17 آذر 1395 10:03 ب.ظ
مرسی پژوهان
hakan
چهارشنبه 17 آذر 1395 10:02 ب.ظ

خیلی هم عالی
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.