تبلیغات
خشت - مسجد شیخ لطف الله
شنبه 13 آذر 1395

مسجد شیخ لطف الله

   نوشته شده توسط: محمدعلی پژوهان کیا    

یکی از شاهکارهای معماری ایرانی مسجد شیخ لطف الله اصفهان است. این مسجد در ضلع شرقی میدان نقش جهان قرار دارد (شکل شماره 1). مسجدی که مطابق معماری مسجد کبود تبریز فاقد میانسرا بوده و مناری ندارد (شکل شماره 2). عدم وجود منار و میانسرا در معماری مساجد به ندرت دیده می شود. در خصوص ویژگی های معماری این بنا می توان کتاب ها نوشت. در این متن به ویژگی گاهشماری در این مسجد خواهیم پرداخت. معمار بزرگ این بنا محمدرضا اصفهانی بوده که فضای چهارضلعی را با هشت ضلعی به گردی گنبد تک پوسته با ارتفاع 32 متر میرساند. 
شکل شماره 1: موقعیت مسجد شیخ لطف الله در میدان نقش جهان- اصفهان
شکل شماره 2: نمای ورودی و گنبد مسجد شیخ لطف الله اصفهان- عهد صفوی
گنبد مسجد بر 16 شباک قرار دارد (شکل شماره 3) و عبور نور از شباک ها به شکلی پر رمز و راز به عبادت باشندگان مسجد کمک خواهد نمود. 
شکل شماره 3: عبور نور از شباک های زیر گنبد
در صبحگاه عبور اولین پرتوهای نور خورشید از شباک بر آیات قرآنی سوره انفطار که به معنای گشاینده است و خداوند در هر دو آیه اول این سوره می فرماید: هنگامی که آسمان باز وگشاده شود و ستاره ها پراکنده شوند تاریکی کنار می رود که این با طلوع خورشید همخوانی دارد. هنگام ظهر نیز پرتوی نور خورشید بر روی سوره شمس می تابد که خداوند در این سوره می فرماید: وقتی که خورشید نور افشانی می کند. و در غروب هنگام پرتو نور مهتاب بر روی سوره والیل می تابد و در این سوره خداوند می فرماید: قسم به شب هنگامی که همه جا را تاریکی فرا می گیرد. تشخیص نماز صبح و مغرب سخت نیست اما تشخیص ظهر شرعی که به سختی ممکن است اهمیت بسزایی دارد (شکل شماره 4).
شکل شماره 4: طاووس زیر گنبد خانه مسجد شیخ لطف الله
جلوه دیگر پرتو افشانی نور بر ترنج های لیمویی شکل گنبد است که شبیه پر طاووس و دم آن نشان دهنده جهت قبله است. پیامبر اکرم می فرمایند: «اَلْمَهْدِیُّ طَاوُوسُ اَهْلِ الْجَنَّةِ عَلَیْهِ جَلَابِیبُ النُّورِ» مهدی طاووس اهل بهشت است که جامه هایی از نور او را در بر گرفته است. طرح و نقش و نگار زیر گنبد نیز به دم طاووس شباهت دارد که بر ویژگی های بصری فضای داخلی بنا می افزاید.
معماران دوران اسلامی برای انجام فرایض دینی به روش های متفاوتی زمان نمازهای یومیه را تشخیص می داده اند. کمی آنطرف تر از مسجد شیخ لطف الله، در مسجد جامع عباسی یا مسجد امام (جنوب میدان نقش جهان) نیز به روشی دیگر گاهشماری می شده است (شکل شماره 5).
شکل شماره 5: مسجد امام اصفهان- عهد صفوی
مسجد امام دارای ابعادی بسیار بزرگ تر از مسجد شیخ لطف الله بوده و گنبد این بنا حدود 52 متر بالاتر از سطح زمین می باشد. معمار این اثر فاخر علی اکبر اصفهانی بوده است. در دو سوی این مسجد دو مدرسه وجود دارد که در مسجد سلیمانیه سنگ مشهور به سنگ شاخص قرار دارد که محاسبه، تهویه و نصب این سنگ از ابتکارات و ابداعات شیخ بهایی دانشمند بی نظیر عصر شاه عباس اول می باشد. کوتاه و بلند شدن سایه سنگ و چرخش آن در طول سال ظهر شرعی را در ایام 12 ماه و در طول چهار فصل نشان می دهد. این سنگ شاخص در مسجد جامع عباسی نشان دهنده جایگاه دانش در دوره صفوی است.  
شاید بسیار جالب باشد اگر بدانید تاریخ گاهشماری در فلات ایران نه تنها از دوره صفوی و اسلامی، حتی از دوره ساسانی و اشکانی هم پیشتر می رود.
ادامه دارد ...


امیر
چهارشنبه 17 آذر 1395 06:21 ب.ظ
استاد این مطالب رو وقتی رفته بودیم اصفهان، با این دقت نفرموده بودین! اگه خاطرتون باشه به جای این مطالب مهم به دنبال دیمیتری به راه افتادیم!
انشالله سفر بعدی
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : آقای مهندس حمیدی انشالا در سفر بعدی
مهندس دیمیتری میهمان بودند و می بایست ابتدا بیانات ایشون رو یادداشت می کردیم.
با تشکر از بازدید شما
sara
سه شنبه 16 آذر 1395 02:55 ق.ظ
وای استاد ،خیلیییی مرررررسی
واقعا مطالبتون آموزندس
برنا
دوشنبه 15 آذر 1395 11:02 ب.ظ
برای شما آرزوی موفقیت دارم
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : مرسی عمو جان
کا
دوشنبه 15 آذر 1395 11:00 ب.ظ
سلام
اگه میشه در مورد آبادان هم مطلب بذار
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : در آینده انشالله
دانشجوی معماری
دوشنبه 15 آذر 1395 10:59 ب.ظ
سلام استاد
واقعا خیلی جالب بود
ممنون
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : خواهش میکنم
امید
یکشنبه 14 آذر 1395 11:53 ب.ظ
سلام آقای مهندس
ارتباط گاهشماری مساجد و آتشکده جالب هست.
اما به نظرم در مسجد شیخ لطف الله گاهشماری نبوده و تنها بازی نور بوده که آیه ها را نشان دهد. ربطی با گاهشماری ندارد؟!
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : سلام.
وقت اذان ظهر ارتباط با گاهشماری دارد.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.