تبلیغات
خشت - آتشکده نیاسر
شنبه 13 آذر 1395

آتشکده نیاسر

   نوشته شده توسط: محمدعلی پژوهان کیا    

پرستشگاه های پیش از اسلام به خصوص در دوره ساسانی بر خلاف پرستشگاه های یونانی و رومی (شکل شماره 1 و 2) بسیار کوچکتر و معمولا شامل یک چهارتاقی بوده اند. 
شکل شماره 1: معبد پارتنون در سایت آکروپلیس - پونان
شکل شماره 2: معبد رومی پانتئون - ایتالیا
چهار تاقی ها فضایی با پوشش گنبد و چهار قوس چفت در چهار سو هستند که یکی از بهترین نمونه های آن چهارتاقی نیاسر است. این آتشکده اوج هنر و نبوغ معماری دوران اشکانی (اوایل ساسانی) بوده که نه در یک بنای بزرگ حکومتی مانند کاخ بلکه در بنایی کوچک با کمترین ساختمایه (مصالح) سر به آسمان کشیده است (شکل شماره 3).
شکل شماره 3: آتشکده شهر نیاسر در بیست کیلومتری غرب کاشان
از ویژگی های این بنا تناسبات ویژه آن است که بحثی گسترده است و در فرصتی دیگر به آن می پردازیم. در خصوص مهندسی سازه این بنا و ویژگی های راه نمایی آن نیز جای صحبت بسیار است اما در این متن به نظام گاهشماری در چهارتاقی نیاسر می پردازیم. 
در چهارتاقی نیاسر، محور و ساختار بنا و نسبت اندازه طول پایه ها به فاصله میان آنها و زاویه های منتج شده از آن به گونه ای است که در هنگام های گوناگونی از سال، پرتوهای خورشید به هنگام طلوع و غروب در راستاهای سنجیده شده ای از بنا می تابند. این پرتوها که از روزنه های میان پایه های بنا دیده می شود زمان های مهم و شاخصی را نشان می دهد (شکل شماره 4، 5، 6، 7، 8، 9، 10، 11، 12 و 13).
 
شکل شماره 4: وضعیت عبور پرتو خورشید در آغاز تابستان- طلوع خورشید
شکل شماره 5: وضعیت عبور پرتو خورشید در آغاز تابستان- طلوع خورشید
شکل شماره 6: وضعیت عبور پرتو خورشید در آغاز تابستان- طلوع خورشید
شکل شماره 7: وضعیت عبور پرتو خورشید در آغاز زمستان- طلوع خورشید
شکل شماره 8: وضعیت عبور پرتو خورشید در آغاز زمستان- طلوع خورشید
شکل شماره 9: وضعیت عبور پرتو خورشید در آغاز زمستان- طلوع خورشید
شکل شماره 10: وضعیت عبور پرتو خورشید در آغاز تابستان- غروب خورشید
شکل شماره 11: وضعیت عبور پرتو خورشید در آغاز تابستان- غروب خورشید
شکل شماره 12: وضعیت عبور پرتو خورشید در آغاز زمستان- غروب خورشید
شکل شماره 13: وضعیت عبور پرتو خورشید در آغاز زمستان- غروب خورشید
بنابراین ایرانیان در گذشته برای انجام مراسمات دینی و برگزاری جشن ها گاهشمار کاملی در اختیار داشته اند. ادامه دارد ...

گفتنی است که دکتر رضا مرادی غیاث آبادی، واضع فرضیه کاربری تقویمی چارتاقی‌های ایران، برای نخستین بار در سال ۱۳۸۰ خورشیدی در کتاب « نظام گاهشماری در چارتاقی‌های ایران» فرضیه کاربری تقویمی چارتاقی ها را مطرح کرد. به اعتقاد وی تمام آتشکده های باستانی این ویژگی را دارند که البته قابل تردید جدی ست زیرا اکثر آتشکده ها نیمه ویران یا تغییر یافته هستند. از سویی بسیاری از چهار تاقی ها آتشکده های دوران ساسانی نبوده و سایاط (فضایی سرپوسیده در مسیرها هماننده کاروانسرا اما بسیار کوچک و محدود) بوده اند.

این گزارش در فصلنامه معماری و ساختمان (شماره ۱۶، تابستان ۱۳۸۷، ص ۹۴ تا ۹۶) نیز منتشر شده است.


پریا خانوم
چهارشنبه 17 آذر 1395 12:40 ق.ظ
خیلی ممنون از وبلاگ خوبتون که زحمت میکشید مطلب میذارید ، لطفا در مورد آبراه های رومی توضیح بدید آیا در ایران هم از این آبراه ها داشتیم؟
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : سلام
پیشنهاد بسیار خوبی هست و حتما متن مفیدی خواهم گذاشت
علی فرحانی
سه شنبه 16 آذر 1395 06:22 ب.ظ
که. همیشه دوست داشتم برم شیراز و تخت جمشید رو ببینم
لطفا عکسهای بیشتری از تخت جمشید بزار ،مرسی پژوهان
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : آقای فرحانی به نظرم شما متن را نخوانده اید؟!!
aref
سه شنبه 16 آذر 1395 02:58 ق.ظ
دوست گرامی سلام
واقعا که زحمت میکشید
دست مریزاد
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : متشکرم
جواد
یکشنبه 14 آذر 1395 10:33 ب.ظ
سلام استاد
متاسفانه من تفاوت بین عکس شماره 4 و 5 را نفهمیدم چون متن زیر عکس ها مشابه هستن
با تشکر از اطلاعات ارزشمندی که در اختیار ما قرار می دهید
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : سلام
عکس های شماره 5 و 6 ارتباط به پلان ترسیم شده در شکل 4 دارند. در شکل شماره 4 وضعیت پرتو نور خورشید ترسیم شده که در شکل 5 و 6 نشان داده شده اند.
با تشکر از بازدید شما
جواد
یکشنبه 14 آذر 1395 10:30 ب.ظ
سلام استاد
عکس شماره 2 متاسفانه مشکل دارد و باز نمی شود
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : مجددا تلاش بفرمایید.
مشکل حل شد
امید
شنبه 13 آذر 1395 11:44 ب.ظ
سلام مهندس
قیاس جالبی بود بین معابد یونان و روم و آتشکده نیاسر.
واقعا که ظاهر اهمیت نداره و باطن مهم هست
شاید هزینه ساخت آتشکده یک سوم یک تک ستون پارتنون نباشه اما واقعا آدم حیرت می کنه.
پاسخ محمدعلی پژوهان کیا : بله البته پارتنون ویژگی های بی نظیری داره. تناسبات و کاهش خطای دید در این بنا قابل تحسین هست.
از طرفی ظاهر آتشکده هم بسیار قابل بحث هست که انشاالله در روزهای بعد در مورد تناسبات و زیبایی شناسی بنا خواهم نوشت
متشکر از پیام شما
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.